تبلیغات
خلیج همیشه فارس - بیگانگان در خلیج فارس‌
تاریخ : دوشنبه 12 تیر 1391 | 11:13 ب.ظ | نویسنده : احسان شاه بیگ
شكل‌گیری دولت عثمانی و كشورگشایی‌های عثمانی‌ها به كاهش ارتباط اروپایی‌ها با شرق انجامید، چرا كه آن‌ها با سیطره بر ساحل دریای سیاه، مدیترانه و تسلط بر مصر و حجاز، نفوذ زیادی بر این راه بازرگانی پیدا كردند و از این رو، اروپائیان از دسترسی آسان به كالاهای چینی و ایرانی محروم شدند و باید هزینه‌ی زیادی می‌پرداختند.
كشمكش‌های بین ایرانیان و عثمانی‌ها نیز بر ناامنی راه‌ها افزوده بود.
از این رو، پرتغالی‌ها به فكر افتادند كه با دور زدن آفریقا به خلیج فارس بیایند و كالاهای ایرانی و مروارید خلیج‌فارس را بخرند و آن‌ها را برای فروش به هند ببرند.
سپس، ادویه و كالاهای هندی را از راه بندر گوا در ساحل هند، خریداری كنند و با دور زدن دوباره‌ی آفریقا به اروپا ببرند. بنابراین، دریانورد پرتغالی به نام آلبوكرك (Albuquerque)در سال 1507 میلادی برای رسیدن به این هدف به جزیره ‌ی هرمز وارد شد و آن جزیره از سال 1515 تا 1622 به اشغال پرتغالی‌ها درآمد.

پرتغالی‌ها طی سده‌های 16 میلادی توانسته بودند سراسر خلیج‌فارس را زیر نفوذ خود درآورند و رفت و آمد كشتی‌ها با اجازه‌ی آن‌ها و پرداخت حق گذر انجام می‌شد .
در سال‌های پایانی این سده، انگلیسی‌ها و هلندی‌ها نیز كوشیدند در این منطقه نفوذ پیدا كنند.

با این همه، پرتغالی‌ها هم‌چنان نفوذ خود را داشتند و می‌كوشیدند بندر بصره را نیز در فرمان خود بگیرند.
اما هنگامی كه در سال 1587 میلادی شاه عباس صفوی در ایران به قدرت رسید، بر آن شد كه پرتغالی‌ها را از منطقه‌ی خلیج‌فارس بیرون كند.

از این رو، پس از آن كه در 1621 میلادی خیالش از سوی عثمانی‌ها تا اندازه‌ی آسوده شد، برادران شرلی انگلیسی (‌سر رابرت شرلی و سر آنتونی شرلی) را به ایران دعوت كرد تا به كمك آن‌ها پرتغالی‌ها را شكست دهد.

سرانجام، امام‌قلی‌خان، سردار ایرانی، توانست پرتغالی‌ها را به كمك كشتی‌های انگلیسی در 23 آوریل 1622، شكست دهد و پرچم پرتغال را، كه بر فراز قلعه هرمز در اهتزاز بود، پایین آوردند .

با این همه، بیرون رفتن پرتغالی‌ها راه را برای نفوذ انگلیس و هلند در خلیج‌فارس هموار كرد.

هلندی‌ها چند بنگاه بازرگانی در برخی بندرها و جزیره‌های خلیج‌فارس برپا كردند و حتی رقیب بازرگانی انگلیسی‌ها شدند.
در آن زمان شركت هند شرقی هلند نفوذ زیادی در جزیره‌های اندونزی داشت و داد و ست ادویه را در انحصار خود گرفته بود.
هلندی‌ها در زمان شاه‌ عباس دوم توانستند در صادر كردن ابریشم ایران حق مساوی با انگلیس دریافت كنند و در كشمكش با شاه سلیمان صفوی برای دریافت امتیازهای بیش‌تر، برخی جزیره‌ها و بندرهای ساحلی را تا 11 ماه در فرمان خود گرفتند.

در سال‌های پایانی دوره صفوی، به سبب هرج و مرج پس از یورش افغان‌ها به ایران، انگلیسی‌ها از فرصت به وجود آمده بهره گرفتند و نمایندگان كمپانی هند شرقی بیش از پیش در منطقه‌ی خلیج فارس نفوذ پیدا كردند.

آن‌ها آرام‌آرام برخی از شیخ‌های عرب را در جزیره‌ها و سرزمین‌های ایران در منطقه‌ی خلیج فارس به قدرت رساندند و از آن‌ها در برابر ایران پشتیبانی كردند.
مهم‌ترین آن‌ها گروهی به نام خوارج عمان بود كه بحرین را گرفتند و هرمز، كیش و قشم را بخشی از عمان كردند. شاه سلطان حسین صفوی از انگلیسی‌ها، هلندی‌ها و فرانسوی‌ها برای سركوبی خوارج كمك خواست، اما نتیجه نگرفت و به‌ناچار از پرتغالی‌ها كمك خواست. پرتغالی‌ها در سال 1719 میلادی به خوارج یورش آوردند و آن‌ها را شكست دادند.

پس از آن، عمان به درگیری‌های درونی دچار شد و قبیله‌ای از عرب‌های ایران به نام آل‌هوله، بحرین را كه نزدیك 10 سال زیر فرمان خوارج بود، گرفتند.
با روی كار آمدن نادرشاه افشار و فروكش كردن هرج و مرج‌های سال‌های پایانی حكومت صفویان، فرصتی دیگر فراهم آمد كه ایرانیان نفوذ خود را بر خلیج فارس بازیابند. ‌سردار محمدتقی‌خان توانست بحرین و مسقط را تصرف كند و نادر با به آب انداختن 30 فروند كشتی در خلیج‌فارس تا اندازه‌ای در ایجاد نیروی دریایی در آب‌های جنوب ایران كوشید.

اما آن نیرو نتوانست در برابر نیروی دریایی انگلیس چندان پیروز باشد. پس از كشته شدن نادر و هرج و مرج دوباره در ایران، استعمارگران توانستند فعالیت‌های ضدایرانی خود را از سر گیرند. از جمله، در سال 1167 هجری نیپ‌هوزن ( Kniphavsen ) نماینده‌ی كمپانی هلندی، جزیره‌ی خارك را اشغال كرد.

فرمان‌روایی كریم‌خان زند با اوج كشمكش‌های فرانسه و انگلیس بر سر هندوستان همراه بود. فرانسوی‌ها در سال 1759 میلادی به بندر عباس یورش آوردند و مركز بازرگانی انگلیسی‌ها را در آن شهر نابود كردند.

انگلیسی‌ها مركز بازرگانی خود را به بصره، كه در فرمان عثمانی‌ها بود، جابه‌جا كردند و چون هلندی‌ها نیز مركز بازرگانی خود را در بوشهر بسته بودند، زیان بسیاری به بازرگانی ایران وارد شد.

در همان زمان، شیخ بندر ریگ به نام میرمهدا، كه دیر زمانی خود را رعیت و فرمانب ر ‌دار دولت ایران می‌دانست، از هرج و مرج در ایران و رقابت هلند و انگلیس بهر‌برداری كرد و ‌ علیه صادق‌خان، والی فارس و برادر كریم‌خان شورش كرد.

اما صادق‌خان توانست آشوب میرمهدا را سركوب كند. میرمهدا پیش از از آن كه به بیرون فرار كند، همه‌ی سپاهیان و بازرگانان هلندی را كشت و به این ترتیب به تسلط هلندی‌ها بر خلیج‌فارس ‌ پایان داد.

كریم‌خان زند، میرمهدا را كه به دریازنی روی آورده بود، توسط زكی‌خان تعقیب كرد و سرانجام میرمهدا در بصره كشته شد. با تصرف بصره توسط صادق‌خان ، برادر كریم‌خان ، تسلط ایران بر دهانه‌ی خلیج كامل شد.


  • قیمت دلار بازار آزاد
  • سوپر من
  • ضایعات